محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

389

خلاصة الحكمة ( فارسى )

دُهْنيت : ( ع . ا مص ) . چربش و چربى . ( ناظم الاطباء ) . چربى و روغن خواه نباتى خواه حيوانى . ( آنندراج ) . دَوابّ : ( ع . ا ) . جِ دابّة . ( ناظم الاطباء ) . دابه ، به معنى جنبندگان است ؛ مأخوذ از دبيب كه به معنى بر زمين جنبيدن است ، و تاى تأنيث در دابة براى تقدير بر موصوف باشد ، پس دابة در اصل لغت به معنى جنبنده است كه مطلق جاندار باشد ، مگر اكثر استعمال اين لفظ در حيوانات است كه بر آن سوار شوند و بار برند ، مثل اسب و خر و شتر و فيل و استر و جاموش [ چموش ] و گاو . ( آنندراج ) . - دواب الركوب : چهارپايان سوارى كه چهار دسته‌اند : اسبان ، استران ، شتران ، خران . « 1 » دَواب : ( ع ، ا ) . جِ دابة ، و در عربى به تشديد باء و به معنى مطلق جنبندگان يعنى جانوران است ولى در فارسى بدون تشديد باء و بيشتر به معنى ستور كه سوارى مىدهد و بار مىكشد استعمال شود . چارپايان كه سوارى و باركشى را باشند . دَور : ( ع . امص ) . گردش . ( ناظم الاطباء ) . حركت . ( اقرب الموارد ) . نوبت . فرصت . دوران . دوره . زمان مرض از ابتداى آمدن تا زمان رفتن آن . ( اقرب الموارد ) . دودى : ( ص نسبى ) . هر چيز منسوب و مربوط به دود . از دود . دودى : ( ص نسبى ) . منسوب به دود عربى به معنى كرم . كرم گونه . كرم سان . چون كرم . با حركت چون حركت كرم بر روى خويش . حركتى كه امعا كند هميشه بر روى خود ترشح رطوبت را . قسمى از نبض . اندر بيشتر احوال ، نبض خداوند عشى ، هم نبض خداوند ذبول باشد صلب و دودى . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . دوغ : ( ا ) . شيرى كه زبد آن را بگيرند و مادهء پنيرى آن بر جاى باشد . ( بحر الجواهر ) . شيرى كه از وى مسكه برآورده باشند كه جغرات باشد اما فارسيان به « واو » مجهول خوانند و بعضى دوغ ماست به اضافه نيز آورده‌اند . ( آنندراج ) . مخيض . دَوغ : ( ع . مص ) . بيمار شدن همهء قوم . تباه كردن گرما چيزى را . ارزان گرديدن طعام . آرميدن قوم همديگر را . ( منتهى الارب ) .

--> ( 1 ) . صبح الاعشى ، ج 3 ، ص 17 - 24 .